Το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ανάμεσα στις γραμμές της Έκθεσης, ζητούμενο για τις Βρυξέλλες αποτελεί η πλήρης ευθυγράμμιση των υποψήφιων χωρών, αλλά και χωρών με ισχυρές σχέσεις με την ΕΕ με τα δημοκρατικά ιδεώδη, το διεθνές δίκαιο, αλλά και την εξωτερική πολιτική της, σε μια στιγμή που η Κομισιόν φέρεται σε πλήρη ταύτιση με τα ελληνικά ζητήματα, όπως διαφάνηκε και στην περίπτωση της παρουσίας του Έλληνα Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη στον ΟΗΕ, με αφορμή τη δήλωσή του για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, παρουσία του εκπροσώπου της ΕΕ, Σταύρου Λαμπρινίδη.
Σημειωτέον ότι η Κομισιόν υποστήριξε πλήρως, δια του κ. Λαμπρινίδη, την ελληνική θέση, άποψη που διατυπώνεται και στην Έκθεση Προόδου, υπογραμμίζοντας ότι το παράνομο μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Ειδικότερα, στην Έκθεση υπογραμμίζεται ο βαθμός της προόδου των υπό ένταξη χωρών, με την Τουρκία να αποτελεί περίπτωση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης. Μάλιστα, η ευθυγράμμιση της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας με τα ιδέωδη της ΕΕ χαρακτηρίζεται ως «πολύ χαμηλή», σύμφωνα με το Euronews, την ώρα που «η παράκαμψη των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας παραμένει σημαντική. Η Τουρκία έχει σημειώσει κάποια πρόοδο, αλλά θα πρέπει να σημειώσει μεγαλύτερη πρόοδο», όπως δήλωσε Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Τα αγκάθια
Στα βασικά αγκάθια της προώθησης της σχέσης μεταξύ ΕΕ -Τουρκίας περιλαμβάνεται, βέβαια, η στάση της Άγκυρας απέναντι στην παράνομη κατοχή της Βόρειας Κύπρου και πρωτίστως οι υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, οι παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων, οι τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Επιπλέον, η έκθεση επισημαίνει ότι, ενώ από το 2023 καταγράφεται συνολική βελτίωση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και δεν σημειώθηκαν μη εξουσιοδοτημένες τουρκικές γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η εικόνα στο Αιγαίο παραμένει σύνθετη, ενώ ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο casus belli που έχει διακηρύξει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), σημειώνοντας ότι το τουρκικό casus belli εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Από την Έκθεση δεν απουσιάζουν και οι τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, τις γενικές αγγελίες ναυσιπλοΐας που εκδίδει η Άγκυρα και τις αμφισβητήσεις που, όπως επισημαίνεται, στρέφονται εμμέσως κατά της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας. Η συμπερίληψη της θεωρίας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία χαρακτηρίζεται επίσης πηγή ανησυχίας.
Στην ατζέντα και το καλώδιο
Με δεδομένη την ευρωπαϊκή συμμετοχή και χρηματοδότηση στην ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector (GSI), δηλαδή στο καλώδιο, οι Βρυξέλλες καταγράφουν πως η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για την υλοποίηση του έργου, εντάσσοντας το ζήτημα στο ευρύτερο πλαίσιο των προβλημάτων που εξακολουθούν να επηρεάζουν την ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή.
Τέλος, η έκθεση αναφέρεται ακόμη στην τουρκική αντίδραση στη μεταφορά συστοιχίας Patriot σε ελληνικό νησί (σ.σ Κάρπαθος), στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ιρανικής πυραυλικής απειλής, καθώς και στην ένταση που προκλήθηκε από την ανάπτυξη ελληνικών F-16 στην Κύπρο, μετά την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις. Τα περιστατικά αυτά αναδεικνύουν πόσο εύκολα οι περιφερειακές κρίσεις μπορούν να επιβαρύνουν εκ νέου τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Καμπανάκι και για τη Βόρεια Μακεδονία
Παράλληλα, από τις παρατηρήσεις των Βρυξελλών δεν ξέφυγε ούτε η στάση που τηρεί η Βόρεια Μακεδονία απέναντι στην Συμφωνία των Πρεσπών, αφού στην Έκθεση Προόδου επισημαίνεται πως «η συνεργασία με την Ελλάδα συνεχίζεται, ιδίως σε θέματα οικονομίας, υποδομών και ενεργειακής διασυνδεσιμότητας, τουρισμού και πολιτισμού.
Η καλόπιστη εφαρμογή των διμερών συμφωνιών, συμπεριλαμβανομένης της Συμφωνίας των Πρεσπών, παραμένει ουσιώδης. Μέλη της κυβέρνησης και ανώτεροι αξιωματούχοι παραβλέπουν κατά καιρούς τη Συμφωνία, μεταξύ άλλων μη χρησιμοποιώντας τη συνταγματική ονομασία της χώρας, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει τις σχέσεις καλής γειτονίας».
