Παρά τα αισιόδοξα μηνύματα που εκπέμπει ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης για «ιστορική ευκαιρία» στα ελληνοτουρκικά, δεν φαίνεται να εχουν ωριμάσει οι συνθήκες για την έναρξη έστω και σε διερευνητικό στάδιο των συνομιλιών για το θέμα της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ που προφανώς αποτελεί το κρίσιμο βήμα για την ουσιαστική εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από την ΔΕΘ ξεκαθάρισε με κατηγορηματικό τρόπο ότι «δεν υπάρχουν αυταπάτες για τις δυσκολίες προσέγγισης με την Τουρκία» επισημαίνοντας ότι «ο πυρήνας του τουρκικού αναθεωρητισμού δεν έχει αλλάξει. Η “Γαλάζια Πατρίδα” παραμένει στο τραπέζι και συνιστά μία αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας» και αυτό ακριβως απoτελεί την «βασική δυσκολία για να μπορέσουμε να μπούμε στον πυρήνα της συζήτησης της μεγάλης μας διαφοράς που αφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο».
Η εμπειρία των τελευταίων μηνών και μετά την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών (Δεκέμβριος 2023) εκτός των θετικών αποτελεσμάτων (βίζες για επισκέψεις σε ελληνικά νησιά και εν μέρει περιορισμός των μεταναστευτικών ροών) έδειξε ότι η διατήρηση του αναθεωρητισμού στην τουρκική εξωτερική πολιτική και η επιμονή στην ατζέντα των διεκδικήσεων εις βάρος της χώρας μας θα αποτελεί διαρκώς κινούμενη άμμο στη διαδικασία προσέγγισης.
Η έγερση και με επίσημο τρόπο θέματος διευρυμένων μάλιστα «γκρίζων ζωνών» με αφορμή την ανακοίνωση εκ μέρους της Ελλάδας της πρόθεσης για δημιουργία Θαλάσσιων πάρκων, το επεισόδιο της Κάσου με αφορμή τις έρευνες για πόντιση ηλεκτρικού καλωδίου, οι διαρκείς ανακοινώσεις περί δήθεν υποχρέωσης αποστρατικοποίησης των νησιών, η διαρκής έγερση θέματος «τουρκικής μειονότητας» αλλά και αυτή η συμπερίληψη της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα σχολικά βιβλία, προσγειώνουν στην σκληρή πραγματικότητα των ελληνοτουρκικών. Συγχρόνως, όμως, δείχνουν πόσο «ευάλωτη» είναι και η διαδικασία προσέγγισης με δεδομένο ότι η Τουρκία αντιλαμβάνεται με τον δικό της τρόπο την διατήρηση του ήπιου κλίματος θεωρώντας ότι αυτό συνεπάγεται και την αποχή της Ελλάδας από την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων της που εκ των πραγμάτων αμφισβητούν το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Στην Αθήνα είναι σαφές ότι εάν επιχειρηθεί να ξεκινήσουν συζητήσεις για την οριοθέτηση με τα σημερινά δεδομένα, αυτές θα καταλήξουν πρόωρα σε αδιέξοδο και αυτό θα προκαλέσει σοβαρούς κραδασμούς στην όλη διαδικασία προσέγγισης απειλώντας και τη διατήρηση του ήπιου κλίματος.
Το γεγονός ότι ακόμη η Τουρκία παραμένει αποκλεισμένη από το πρόγραμμα των F-35 για τα οποία υπάρχει ήδη συμφωνία παραχώρησης στην Ελλάδα, η αναβάθμιση της Αλεξανδρούπολης και οι διευκολύνσεις προς τις ΗΠΑ σε άλλες ελληνικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και το τελευταίο «χτύπημα» με την υπογραφή του Οδικού Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας ΗΠΑ-Κυπριακής Δημοκρατίας, έχουν εξοργίσει την Άγκυρα, η οποία, εκτός των άλλων, βρίσκεται σε διαρκή ένταση με την Ουασιγκτον τόσο για το θεμα της στήριξης στους κούρδους της Βόρειας Συρίας αλλα κυρίως για την στήριξη των ΗΠΑ στο Ισραήλ στον πόλεμο της Γάζας, οπου ο Ταγίπ Ερντογάν έχει αναδειχθεί στον πιο ακραίο «εχθρό» όχι μόνο του Νετανιάχου αλλα και του ίδιου του κράτους του Ισραήλ, προκαλώντας βαθύ προβληματισμό στο διπλωματικοστρατιωτικό κατεστημένο της Ουάσινγκτον για τις πραγματικές επιδιώξεις και τον προσανατολισμό της Τουρκίας. Ένα κλίμα που επιβαρύνεται από τις στενές σχέσεις με την Ρωσία και τον πρόεδρο Πούτιν αλλά και την πρόθεση του Ερντογάν για ένταξη της Τουρκίας στους BRICS.
Η Αθήνα δεν μπορεί να παραβλέψει, επίσης, το γεγονός ότι η Τουρκία εκμεταλλευόμενη το περιβάλλον που δημιουργεί ο πόλεμος στην Γάζα και η απομόνωση του Ισραήλ από τους Άραβες γείτονες του, επιδιώκει να καλύψει το κενό στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και να ενισχύει την παρουσία της στον Αραβικό Κόσμο. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πολιτική εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αίγυπτο μετά την επίσκεψη του Αλ Σίσι στην Άγκυρα, μια εξέλιξη που ενδιαφέρει άμεσα και την Ελλάδα, καθώς η στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο βασίστηκε στην πρώτη φάση της ακριβως στην ανάσχεση του τουρκικού αναθεωρητισμού και ηγεμονισμού στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Βόρεια Αφρική. Πάντως το Κάϊρο έχει στείλει καθησυχαστικά μηνύματα σε Αθήνα και Λευκωσία και ένα ακόμη δείγμα ότι η σχέση αυτή παραμένει ισχυρή είναι η τριμερής συνάντηση που θα έχει ο Γιώργος Γεραπετρίτης με τους ομολόγους του της Αιγύπτου και της Κύπρου στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στην Νέα Υόρκη.
Στην συνάντηση της Νέας Υόρκης οι κ.κ. Μητσοτάκης και Ερντογάν θα διαμορφώσουν τον οδικό χάρτη για το επόμενο διάστημα μέχρι την σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας που πρόκειται να συγκληθεί πιθανότατα τον Δεκέμβριο στην Τουρκία.
Στον Πολιτικό Διάλογο ο επόμενος γύρος του οποίου τοποθετείται πιθανόν εντος του Οκτωβρίου, η ατζέντα πέραν της χρήσιμης γενικής ανταλλαγής απόψεων για τα περιφερειακά θεματα, περιορίζει την θεματική του στην συνεργασία για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού το οποίο παίρνει και άλλη διάσταση μετά ητν κατάσταση που διαμορφώνεται στην Ευρώπη αλλά και τον κίνδυνο κλιμάκωσης των συγκρούσεων στην Μέση Ανατολή, και στην Πολιτική Προστασία όπου έχουν καταγραφεί θετικά αποτελέσματα με την συνεργασία των δυο χωρών στην διάρκεια των πυρκαγιών σε Ελλάδα και Τουρκία.
Σημαντικό τεστ το αμέσως προσεχές διάστημα θα αποτελέσει και πάλι το θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, καθώς μετά την όπως όλα δείχνουν άρση των εκκρεμοτήτων που υπήρχαν μετά τη συνάντηση Μητσοτάκη-Χριστοδουλίδη στην Αθήνα, το ιταλικό πλοίο Ievoli Relume θα λάβει εντολή για συνέχιση των ερευνών. Το πλοίο βρίσκεται ακόμη ελλιμενισμένο στην Λεμεσό και εκτιμάται ότι θα ξεκινήσει τις έρευνες τώρα από την Κύπρο προς την Ελλάδα. Η Τουρκία αμφισβητεί και την κυπριακή ΑΟΖ, αναγνωρίζοντας μόνο χωρικά ύδατα 12 ν.μ. για την Κύπρο, καθώς και την περιοχή κυπριακής αρμοδιότητας για έκδοση NAVTEX και το ερώτημα είναι εάν θα υπάρξει τουρκική αντίδραση όπως συνέβη και στην περίπτωση της Κάσου, θέλοντας είτε να εμποδίσει τις εργασίες της ηλεκτρικής διασύνδεσης είτε να εξασφαλίσει αποδοχή της διεκδίκησης της ως όρο για την συνέχιση των εργασιών του ιταλικού ερευνητικού σκάφους.
Το Κυπριακό
Το Κυπριακό επίσης παραμένει ένα από τα δύσκολα θέματα στην ατζέντα των ηγετών της Ελλάδας και της Τουρκίας. Ο ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες έχει καλέσει σε χωριστές συναντήσεις στην Νέα Υόρκη τον πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Ερσίν Τατάρ ώστε να βρεθεί «κοινο έδαφος» για το επόμενο βημα. Παρά το γεγονός ότι υπάρχει τεράστια απόσταση μεταξύ των δυο πλευρών, πληροφορίες αναφέρουν ότι ο ΟΗΕ εργάζεται για μια συνάντηση Χριστοδουλίδη -Ταταρ εντός του Οκτωβρίου από την οποια θα εξαρτηθεί εάν θα αποφασισθεί κατόπιν η σύγκληση Πενταμερούς Διάσκεψης που θα σημάνει την έναρξη μιας νέας διαδικασίας για το Κυπριακό. Οι δηλώσεις τοσο του ίδιου του Ταταρ οσο και όλης της τουρκικής ηγεσίας που Απαιτούν έμμεση αναγνώριση του ψευδοκράτους ως προϋπόθεση για την επανέναρξη των συνομιλιών, είναι αρνητικές, καθώς κινούνται εντελώς εκτός πλαισίου των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Από την Λευκωσία απορρίπτεται, όμως, και η προσπάθεια του κατοχικού καθεστώτος να πετύχει με έμμεσο τρόπο τον στόχο του ζητώντας ως Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης «απευθείας πτήσεις, απευθείας εμπόριο, απευθείας επαφές» (τα τρία D όπως τα ονομάζει ο Ταταρ) που ουσιαστικά οδηγούν σε αναγνώριση της κατοχικής οντότητας.
Το κλίμα στην Κύπρο έχει επιβαρυνθεί όχι μόνο με τις ευθείες κατηγορίες από την Άγκυρα και τον Τατάρ ότι η Κύπρος εμπλέκεται στρατιωτικά με την υποστήριξη του Ισραήλ στον Πόλεμο της Γάζας αλλά και με συνεχείς παραβιάσεις του καθεστώτος στην Πράσινη Γραμμή, τις οποίες κατήγγειλε με επιστολή στον ΟΗΕ η Λευκωσία την περασμένη εβδομάδα.
Η τριμερής με Μακρόν-Χριστοδουλίδη
Το απόγευμα στην Νεα Υόρκη αναμένεται να πραγματοποιηθεί μια εξαιρετικά σημαντική Τριμερής Συνάντηση Μητσοτάκη-Μακρόν -Χριστοδουλίδη μετά και το ενδιαφερον που έχει δείξει η γαλλική πλευρά για την ηλεκτρική διασύνδεση στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχαν το Σάββατο οι πρόεδροι της Γαλλίας και της Κύπρου. Εξάλλου και η NEXANS, η εταιρία η οποία έχει αναλάβει τις ερευνες και την πόντιση του καλωδίου είναι γαλλική.
Η στήριξη της Γαλλίας στο έργο και πολύ περισσότερο η συμμετοχή της σε αυτό είναι εξαιρετικής σημασίας καθώς η Γαλλία έχει έντονη παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και επαναβεβαιώνει την ισχυρή σχέση Ελλάδας-Γαλλίας-Κύπρου στην περιοχή που δεν περιορίζεται μόνο στην πολιτική και αμυντική συνεργασία αλλά και στα μεγάλα project μεταφοράς ενέργειας όπως και στον διάδρομο IMEC ο οποίος προς το παρόν βεβαιως μένει «παγωμένος» λόγω του πολέμου της Γάζας.
Η ομιλία στη Γενική Συνέλευση και οι υπόλοιπες επαφές Μητσοτάκη
Η ομιλία του πρωθυπουργού στην 79η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ την ερχόμενη Πεμπτη θα αποτελέσει ουσιαστικά και την ανεπίσημη έναρξη της συμμετοχής της Ελλάδας ως μη μονίμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για την διετία 2025-26.
Ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να κάνει ιδιαίτερη αναφορά στο πώς βλεπει η Ελλάδα την ανάληψη αυτής της σημαντικής θέσης, στην οποία εξελέγη με μεγάλη πλειοψηφία έχοντας ως σύνθημα της το τρίπτυχο «Διάλογος, Δημοκρατία, Διπλωματία», ενώ η ομιλία του θα εστιασθεί και στις μεγάλες, παγκόσμιες γεωπολιτικές και τεχνολογικές προκλήσεις.
Στην διάρκεια της παραμονής του στην Νεα Υόρκη ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα έχει και σειρά διμερών συναντήσεων που είναι εστιασμένες στα Δυτικά Βαλκάνια, στον Αραβικό Κόσμο αλλά και στον πόλεμο της Γάζας. Την Πέμπτη θα συναντηθεί με τον ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτιέρες ενώ από τις συναντήσεις που έχουν προγραμματισθεί ξεχωρίζουν αυτές με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου και τον πρόεδρο της Παλαιστινιακής Αρχής Μαχμούντ Αμπάς. Συναντήσεις που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Ελλάδα χωρίς να έχει εγκαταλείψει την πολιτική στήριξης του Ισραήλ στο δικαίωμα της αυτοάμυνας, τάσσεται υπερ της άμεσης εκεχειρίας , της επιστροφής των ομήρων και στην διακοπή κάθε δράσης που επιδεινώνει την ανθρωπιστική καταστροφή στην Γάζα.
Οι δίαυλοι με το Τελ Αβίβ παραμένουν ανοικτοί ολο αυτό το διάστημα σε μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας καθώς η Αθήνα υπερψήφισε την τελευταία απόφαση της Γ.Σ. του ΟΗΕ η οποία είναι καταδικαστική για το Ισραήλ.
Ο κ. Μητσοτάκης θα έχει συναντήσεις με τον πρόεδρο της Σερβίας Α.Βούσιτς αλλά και τον πρωθυπουργό του Κοσσόβου Α.Κούρτι, τον πρωθυπουργό της Αρμενίας Ν.Πασινάν, τον Προέδρο του Παναμά Χ.Ρ.Μουλίνο. Σε μια προσπάθεια διεύρυνσης των σχέσεων με Αραβικές χώρες του Κόλπου ο κ.Μητσοτάκης θα συναντηθεί με τον Πρίγκιπα-Διάδοχο και πρωθυπουργό του Μπαχρέιν Salman bin Hamada Al Khalifa, τον πρίγκιπα-διάδοχο του Κουβέιτ Sheikh Sabah Al Khalid Al Sabah αλλα και με τον πρόεδρο του Ιρακ.
