Για τρίτη φορά από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να επιτύχει μια νέα πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, χωρίς να θέλει να ενεργοποιήσει τη στρατιωτική επιλογή, σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, στρατιωτικών απειλών και βαθιάς δυσπιστίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η νέα διπλωματική πρωτοβουλία είναι ειλικρινής, ωστόσο το ιστορικό των προηγούμενων προσπαθειών προκαλεί ανησυχία. Οι τελευταίοι γύροι συνομιλιών κατέληξαν σε στρατιωτική κλιμάκωση, με τον Τραμπ να απομακρύνεται από τη διπλωματία και να εγκρίνει – αρχικά έμμεσα και στη συνέχεια άμεσα – επιθέσεις κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων τον Ιούνιο.
Στην παρούσα φάση, σύμφωνα με το Axios, ο Τραμπ προσέρχεται στις συνομιλίες που έχουν προγραμματιστεί για την Παρασκευή με σαφή πλεονεκτήματα. Οι ΗΠΑ έχουν ενισχύσει την στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο, δημιουργώντας μια αξιόπιστη απειλή δράσης, ενώ το ιρανικό καθεστώς εμφανίζεται, από την πλευρά του, αποδυναμωμένο και πιο απομονωμένο διεθνώς, έπειτα από τις μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις και την ακραία βία που χρησιμοποίησε για να τις καταπνίξει.
Παράλληλα, στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης επικρατεί έντονος σκεπτικισμός για το κατά πόσο ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν είναι διατεθειμένος να αποδεχθεί τους όρους που θέτει ο Τραμπ για οποιαδήποτε συμφωνία. Οι όροι αυτοί υπερβαίνουν κατά πολύ το πυρηνικό ζήτημα και περιλαμβάνουν περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα και στην περιφερειακή δραστηριότητα της Τεχεράνης.
Η αποτυχημένη απόπειρα του φθινοπώρου
Η προηγούμενη απόπειρα επαναπροσέγγισης, το περασμένο φθινόπωρο, κατέρρευσε όταν οι ΗΠΑ επιχείρησαν να αξιοποιήσουν τον φόβο του Ιράν για την επαναφορά αυστηρών κυρώσεων («snap-back») προκειμένου να πείσουν την Τεχεράνη να εγκαταλείψει το απόθεμα υψηλού εμπλουτισμένου ουρανίου. Η προσπάθεια αυτή δεν απέδωσε, ενώ η δυσπιστία που προκάλεσαν οι αμερικανικοί χειρισμοί του Ιουνίου βάθυνε περαιτέρω το ρήγμα.
Παρά τις διαβεβαιώσεις της Ουάσινγκτον ότι η αποστολή των απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ για συνομιλίες με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δεν αποτελεί προκάλυμμα για αιφνιδιαστική επίθεση, οι ΗΠΑ έχουν μεταφέρει σημαντική στρατιωτική ισχύ στην περιοχή, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο χρήσης βίας.
Ήταν έτοιμος πριν τρεις εβδομάδες
Πριν από τρεις εβδομάδες, ο Τραμπ βρέθηκε κοντά στην απόφαση για στρατιωτικά πλήγματα, με αφορμή τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων στο Ιράν και τον θάνατο χιλιάδων πολιτών. Τελικά έκανε πίσω, καθώς οι κινητοποιήσεις κατεστάλησαν και η δυναμική τους εξασθένησε. Στο παρασκήνιο, υπήρχαν αμφιβολίες στον Λευκό Οίκο για το αν αμερικανικά πλήγματα θα μπορούσαν να επιφέρουν αποφασιστική πολιτική αλλαγή, αλλά και έντονες ανησυχίες για μαζικά αντίποινα του Ιράν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Την ίδια περίοδο, χώρες όπως η Τουρκία, το Κατάρ και η Αίγυπτος ανέλαβαν έντονη διπλωματική πρωτοβουλία για την αποκλιμάκωση της κρίσης, η οποία οδήγησε τελικά στη συνάντηση που αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στην Κωνσταντινούπολη, με την Άγκυρα να καλεί και άλλες αραβικές χώρες ως παρατηρητές.
Την ώρα που οι ΗΠΑ μετακινούν αεροπλανοφόρα και άλλα στρατιωτικά μέσα στην περιοχή, τα σενάρια στρατιωτικής δράσης που εξετάζονται έχουν γίνει πιο φιλόδοξα. Το Ισραήλ, το οποίο αρχικά είχε αντιταχθεί σε περιορισμένα πλήγματα θεωρώντας τα συμβολικά και επικίνδυνα, φαίνεται πλέον να πιέζει για πιο αποφασιστική δράση. Το τελευταίο διάστημα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι και ανώτατοι στρατιωτικοί, μεταξύ των οποίων και ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων Εγιάλ Ζαμίρ, επισκέφθηκαν την Ουάσινγκτον, παρουσιάζοντας σχέδια επίθεσης και άμυνας σε περίπτωση πολέμου με το Ιράν.
Δεν θέλει πραγματικά να χτυπήσει ο Τραμπ
Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ δεν δείχνει πρόθυμος να προχωρήσει άμεσα στην στρατιωτική επιλογή. «Δεν θέλει πραγματικά να το κάνει», ανέφερε ανώτατο στέλεχος της κυβέρνησης στο Axios, σημειώνοντας ότι σε αντίθεση με τον Ιούνιο, ο πρόεδρος δεν θεωρεί πλέον το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα «άμεση και επικείμενη απειλή».
Σύμβουλοι του Τραμπ εκτιμούν ότι μια επίθεση αυτή τη στιγμή θα υπονόμευε το ευρύτερο πολιτικό και διπλωματικό του σχέδιο, τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και διεθνώς. Ο ίδιος ο πρόεδρος, πάντως, συνεχίζει να στέλνει διττά μηνύματα, μιλώντας καθημερινά για την αποστολή «μεγάλων πλοίων» στην περιοχή, ενώ ταυτόχρονα δηλώνει ανοιχτός στον διάλογο.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ενόψει των συνομιλιών ότι προτίθεται να συζητήσει αποκλειστικά το πυρηνικό ζήτημα και όχι άλλα θέματα της ατζέντας Τραμπ, όπως το βαλλιστικό της πρόγραμμα. Ακόμη και σε αυτό το πεδίο, οι αποστάσεις μεταξύ των δύο πλευρών παραμένουν μεγάλες.
«Αν το Ιράν δεν προσέλθει στις συνομιλίες της Παρασκευής με απτά και συγκεκριμένα ανταλλάγματα, μπορεί να βρεθεί πολύ γρήγορα σε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση», προειδοποίησε ανώτατος αξιωματούχος χώρας που μεσολαβεί στις διαπραγματεύσεις.
