Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ κόμπαζε τον Ιανουάριο ότι μια αμερικανική «αρμάδα» κατευθυνόταν προς το Ιράν, τη συνέκρινε ευθέως με την ισχύ που χρησιμοποίησε ο αμερικανικός στρατός στην αστραπιαία επιχείρηση λίγο μετά την Πρωτοχρονιά στη Βενεζουέλα για τη σύλληψη του Νικόλας Μαδούρο, λέγοντας ότι θα ήταν «σε θέση να εκπληρώσει γρήγορα την αποστολή της, με ταχύτητα και βία».
Σήμερα, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος εξετάζει διάφορες επιλογές έναντι της ιρανικής κυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων περιορισμένων πληγμάτων, ειδικοί προειδοποιούν ότι μια επίθεση στο Ιράν θα ήταν σημαντικά πιο περίπλοκη από την επιχείρηση στη Βενεζουέλα και θα μπορούσε ενδεχομένως να εμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια παρατεταμένη σύγκρουση.
Η ηγεσία του Ιράν έχει στη διάθεση της εκτεταμένες στρατιωτικές δυνατότητες και ένα δίκτυο περιφερειακών δυνάμεων-πληρεξουσίων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη διατήρηση αντίστασης απέναντι στην Ουάσινγκτον.
Και σε αντίθεση με την ταχεία επιχείρηση στο Καράκας, την πρωτεύουσα της Βενεζουέλας, ο Τραμπ φέρεται να εξετάζει ενδεχομένως ευρύτερη στρατιωτική δράση χωρίς να δηλώνει δημόσια τι ακριβώς επιδιώκει να επιτύχει. Ωστόσο, έχει ξεκαθαρίσει ότι θέλει να αποτρέψει το Ιράν από το να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και ότι η αλλαγή καθεστώτος θα ήταν «το καλύτερο πράγμα» που θα μπορούσε να συμβεί.
«Δεν υπάρχει χαμηλού κόστους, εύκολη και “καθαρή” στρατιωτική επιλογή στην περίπτωση του Ιράν», δήλωσε στους New York Times ο Αλί Βάεζ του International Crisis Group, οργανισμού που επικεντρώνεται στην επίλυση συγκρούσεων «Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να χαθούν αμερικανικές ζωές», πρόσθεσε ο κ. Βάεζ, σημειώνοντας ότι αυτό θα βαρύνει σημαντικά στους υπολογισμούς του κ. Τραμπ, «ιδιαίτερα σε προεκλογική χρονιά».
Το Ιράν έχει τον τρόπο να αντεπιτεθεί
Όπως αποδείχτηκε, ο εναέριος χώρος της Βενεζουέλας ήταν σχετικά απροστάτευτος πριν από την αμερικανική επίθεση τον Ιανουάριο. Η κατάσταση στο Ιράν δεν είναι ίδια, καθώς η Ισλαμική Δημοκρατία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ποικίλα οπλοστάσια πυραύλων στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με περιφερειακούς ειδικούς. Αυτό περιλαμβάνει μη επανδρωμένα αεροσκάφη και αντιπλοϊκά όπλα, αν και ο σημερινός όγκος του πυραυλικού του αποθέματος παραμένει ασαφής μετά τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο.
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς του Ιράν είναι ικανοί να διανύσουν πάνω από 1.200 μίλια (1.900 χλμ), καλύπτοντας αμερικανικές βάσεις έως και στη δυτική Τουρκία και σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ και των κρατών του Κόλπου.
Το Σάββατο, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι το Ιράν δοκίμασε, για πρώτη φορά, αντιαεροπορικό πύραυλο θαλάσσιας βάσης με εμβέλεια άνω των 93 μιλίων (περίπου 150 χλμ), στο πλαίσιο στρατιωτικών ασκήσεων που πραγματοποιήθηκαν την περασμένη εβδομάδα στα Στενά του Ορμούζ.
Η στρατηγική της Τεχεράνης «είναι να κλιμακώνει γρήγορα και να εξάγει την αστάθεια σε πολλαπλά μέτωπα, ώστε το κόστος να διαχέεται και ο πόνος να διαμοιράζεται», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο ινστιτούτο πολιτικής ανάλυσης Chatham House.
Τα κράτη του Κόλπου, που φιλοξενούν αρκετές αμερικανικές βάσεις, ανησυχούν ότι οποιοδήποτε αμερικανικό στρατιωτικό πλήγμα θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα εις βάρος τους.
Τον Ιανουάριο, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αμφότερα στενοί σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών, δήλωσαν ότι δεν θα επιτρέψουν στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο τους για επιθέσεις. Η στάση αυτή ενδέχεται τελικά να μην τα προστατεύσει από ιρανικά αντίποινα, επισημαίνουν ειδικοί.
Μια ιρανική αντεπίθεση θα μπορούσε να πλήξει μεγάλες πόλεις στο Ισραήλ. Ο ισραηλινός στρατός χρησιμοποίησε προηγμένα συστήματα αναχαίτισης για να καταρρίψει την πλειονότητα των ιρανικών πυραύλων κατά τη διάρκεια του πολέμου τον Ιούνιο. Ωστόσο, τα αποθέματα έχουν μειωθεί έπειτα από περισσότερα από δύο χρόνια απόκρουσης επιθέσεων της Χαμάς από τη Γάζα και της Χεζμπολάχ από τον Λίβανο, σύμφωνα με αξιωματούχους των υπηρεσιών πληροφοριών.
Η Βακίλ εκτίμησε ότι Ιρανοί αξιωματούχοι πιθανότατα πιστεύουν πως ο «παράγοντας φόβου» μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης θα λειτουργούσε αποτρεπτικά για τον Τραμπ.
Ο άξονας αντίστασης του Ιράν μπορεί να απειλήσει αμερικανικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους
Το Ιράν διατηρεί έναν «άξονα αντίστασης» που χρησιμοποιεί δυνάμεις-πληρεξουσίους σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων των Χούθι στην Υεμένη και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Έχει οικοδομήσει και εξοπλίσει αυτές τις ομάδες προκειμένου να επεκτείνει την επιρροή του και να αμφισβητήσει τους αντιπάλους στην περιοχή.
Παρότι πολλοί από αυτούς τους πληρεξουσίους έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά μετά τις συγκρούσεις με το Ισραήλ, θα μπορούσαν να προβούν σε αντίποινα κατά αμερικανικών δυνάμεων και συμμάχων, ανοίγοντας πολλαπλά μέτωπα και διευρύνοντας τη σύγκρουση πέραν των συνόρων του Ιράν.
Τουλάχιστον μία φιλοϊρανική ομάδα στο Ιράκ έχει δεσμευθεί ότι θα στηρίξει την Τεχεράνη σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, με τους ηγέτες της να προειδοποιούν ότι θα μπορούσαν να διατάξουν «επιχειρήσεις μαρτυρίου» στο πλαίσιο μιας ευρύτερης σύρραξης. Ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι οι Χούθι θα μπορούσαν να επαναλάβουν στοχεύσεις εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα, όπως είχαν πράξει στα τέλη του 2023 σε υποστήριξη της Χαμάς στον πόλεμό της με το Ισραήλ.
Οι ομάδες που στηρίζονται από το Ιράν «γνωρίζουν ότι θα ήταν προτιμότερο να παραμείνουν ενωμένες παρά να βρεθούν μεμονωμένες», δήλωσε ο Βάεζ του International Crisis Group. «Αν βυθιστεί το μητρικό πλοίο, τότε μένουν όλες μόνες τους».
Το καθεστώς στο Ιράν έχει βαθιές ρίζες
Η ιρανική κυβέρνηση είναι θεοκρατία, στην οποία ο ανώτατος ηγέτης αποτελεί την ύψιστη αρχή. Αυτό επιβάλλεται από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, ένα ισχυρό σώμα ενόπλων δυνάμεων, το οποίο εκτιμάται ότι αριθμεί περίπου 150.000 μέλη, που έχουν στόχο να διασφαλίζουν και να προωθούν την αυταρχική ατζέντα του καθεστώτος.
Στη Βενεζουέλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέλαβαν τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του σε μια στενά συντονισμένη επιχείρηση που διήρκεσε λίγο περισσότερο από δύο ώρες. Στο Ιράν, ωστόσο, η απομάκρυνση της κυβέρνησης και η εκθρόνιση του ανώτατου ηγέτη δεν είναι υποθέσεις… λίγων ωρών. Η πραγματική εξουσία στο Ιράν καθοδηγείται από ιδεολογία, στηρίζεται από πολιτικούς σκληροπυρηνικούς και ενισχύεται από μια σύνθετη δομή εξουσίας που έχει παγιωθεί επί σχεδόν μισό αιώνα.
Η Βακίλ δήλωσε ότι «μια επιχείρηση copy-paste της Βενεζουέλας ίσως να είναι δυσκολότερο να υλοποιηθεί με επιτυχία, αν ο στόχος είναι η εξουδετέρωση των κεφαλών της εξουσίας».
Παραμένει ασαφές αν θα υπήρχε ένα αντίστοιχο πρόσωπο όπως η Ντέλσι Ροντρίγκες — αντιπρόεδρος του Μαδούρο και σημερινή προσωρινή ηγέτιδα της Βενεζουέλας — με το οποίο θα μπορούσαν να συνεργαστούν Αμερικανοί αξιωματούχοι, εάν ο ανώτατος ηγέτης απομακρυνόταν από την εξουσία.
Επιπλέον, η Τεχεράνη βρίσκεται περίπου 400 μίλια (640 χλμ) στην ενδοχώρα από τον Περσικό Κόλπο. Αυτό θα καθιστούσε δυσκολότερη την άμεση προσέγγιση και σύλληψη Ιρανών ηγετών από αμερικανικές δυνάμεις, σε σύγκριση με την επιχείρηση στο Καράκας, που απέχει περίπου 10 μίλια (16 χλμ) από την Καραϊβική Θάλασσα, επισημαίνουν ειδικοί.
Οι οικονομικές συνέπειες θα ήταν σοβαρές και εκτεταμένες για όλους
Το Ιράν έχει απειλήσει στο παρελθόν – αν δεχτεί επίθεση – να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, διακόπτοντας μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως. Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχεται από το πέρασμα αυτό.
Οποιαδήποτε διαταραχή στα Στενά θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας, δήλωσε η Κλερ Γιούνγκμαν, διευθύντρια ναυτιλιακού κινδύνου και πληροφοριών στη Vortexa, εταιρεία που παρακολουθεί το εμπόριο πετρελαίου και ενέργειας.
Ιρανικές δυνάμεις έχουν πραγματοποιήσει τις τελευταίες ημέρες ασκήσεις με πραγματικά πυρά στα Στενά, γεγονός που, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, αποτελεί ένδειξη ότι θα μπορούσαν να κλείσουν την υδάτινη οδό μήκους 90 μιλίων (145 χλμ) σε περίπτωση πολέμου. Το κλείσιμο του περάσματος θα έπληττε και το ίδιο το Ιράν, περιορίζοντας τη δυνατότητά του να εξάγει πετρέλαιο σε βασικούς πελάτες, όπως η Κίνα.
«Θα είναι σαν να ρίχνει τη στέγη στο ίδιο του το κεφάλι», δήλωσε ο Βάεζ.
