Οι τρεις επιλογές της Τεχεράνης για να απαντήσει στον ναυτικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ – Τι σημαίνουν οι απειλές Τραμπ για τα μικρά ιρανικά σκάφη

Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που καθορίζει πλέον τη νέα φάση της σύγκρουσης με το Ιράν: αν εβδομάδες αεροπορικών επιδρομών δεν έσπασαν την αντίσταση της Τεχεράνης, ίσως το κάνει ο οικονομικός πόνος.

Με αυτή τη λογική ενεργοποιήθηκε στις 17:00 ώρα Ελλάδος ο ναυτικός αποκλεισμός, αμέσως μετά το ναυάγιο των συνομιλιών του Σαββατοκύριακου στο Πακιστάν, οι οποίες δεν οδήγησαν σε καμία πρόοδο. Στο πλαίσιο αυτό, ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε, με νέα ανάρτησή του στο Truth Social πως οι ΗΠΑ θα εξολοθρεύσουν οποιοδήποτε πλοίο πλησιάσει τον αποκλεισμό.

Αναλυτικά, στην ανάρτησή του αναφέρει:

«Το Ναυτικό του Ιράν βρίσκεται στον πάτο της θάλασσας, εντελώς εξολοθρευμένο. 158 πλοία. Αυτό που δεν έχουμε χτυπήσει είναι ο μικρός αριθμός των αποκαλούμενων “πλοίων ταχείας επίθεσης”, επειδή δεν τα θεωρήσαμε ιδιαίτερη απειλή. Προειδοποίηση: Εάν οποιοδήποτε από αυτά τα πλοία πλησιάσει οπουδήποτε στον ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ μας, θα ΧΤΥΠΗΘΕΙ αμέσως, με το ίδιο σύστημα εξόντωσης που χρησιμοποιούμε κατά των ναρκόπλοιων. Είναι γρήγορο και βάναυσο. Υ.Γ. Το 98,2% των ναρκωτικών που εισέρχονται στις ΗΠΑ μέσω ωκεανού ή θάλασσας έχει ΣΤΑΜΑΤΗΣΕΙ! Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας επί του θέματος».

Η κίνηση αυτή δεν είναι μια απλή στρατιωτική πίεση παραπάνω. Είναι η έναρξη ενός νέου κεφαλαίου στον πόλεμο, στο οποίο η Ουάσιγκτον επιχειρεί να πλήξει το Ιράν όχι μόνο στο πεδίο, αλλά στο νευρικό του σύστημα: στις εξαγωγές, στα λιμάνια, στις εμπορικές ροές, στην ικανότητά του να συνεχίσει να αντέχει. Και ακριβώς γι’ αυτό η εξέλιξη θεωρείται τόσο κρίσιμη. Δοκιμάζει πλέον όχι μόνο την αντοχή των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, αλλά και το όριο ανοχής του ίδιου του καθεστώτος απέναντι σε μια παρατεταμένη οικονομική ασφυξία.

Το πρόβλημα για την αμερικανική πλευρά είναι ότι δεν είναι καθόλου βέβαιο πως αυτή η ανάγνωση ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ήδη ειδικοί επισημαίνουν ότι ο Λευκός Οίκος μπορεί να διαβάζει λανθασμένα τα επίπεδα αντοχής πόνου της Τεχεράνης. Το Ιράν έχει δείξει πολλές φορές ότι απορροφά υψηλό κόστος, αρκεί να θεωρεί πως διακυβεύεται η επιβίωση και η στρατηγική του θέση. Αυτό σημαίνει ότι ο αποκλεισμός μπορεί να αυξάνει την πίεση, δεν εγγυάται όμως ότι θα φέρει και πολιτική υποχώρηση.

Τα σενάρια για απάντηση από το Ιράν

Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη δεν μένει χωρίς εναλλακτικές. Σύμφωνα με την αποτίμηση του Hasan Alhasan από το International Institute for Strategic Studies στο Μπαχρέιν, το Ιράν έχει αρκετούς πιθανούς δρόμους για να περιορίσει μέρος της ζημίας, ακόμη κι αν η συνολική αποτελεσματικότητά τους παραμένει αβέβαιη.

Ένας πρώτος άξονας είναι η παράκαμψη του Ορμούζ μέσω εναλλακτικών εξαγωγικών διαδρομών: αγωγοί φυσικού αερίου προς το Ιράκ, την Τουρκία και την Αρμενία ή αξιοποίηση του πετρελαϊκού τερματικού της Νέκα στην Κασπία Θάλασσα.

Ένας δεύτερος είναι η διεύρυνση των γκρίζων δικτύων διακίνησης: λαθρεμπόριο καυσίμων μέσω του μακρού χερσαίου συνόρου με το Πακιστάν ή ανάμειξη ιρανικού με ιρακινό πετρέλαιο, όπως έχει γίνει και στο παρελθόν.

Και ένας τρίτος, σαφώς πιο επικίνδυνος, είναι η στρατιωτική απάντηση: πλήγματα κατά αμερικανικών ναυτικών μονάδων ή ενεργοποίηση συμμάχων, όπως οι Χούθι, ώστε να επιχειρηθεί νέα πίεση και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Αυτό ακριβώς δείχνει γιατί ο αποκλεισμός δεν είναι απλώς μία πράξη πίεσης, αλλά ένα άνοιγμα προς πολλαπλές κατευθύνσεις κινδύνου. Οι ΗΠΑ δεν μπλοκάρουν μόνο ιρανικά λιμάνια. Αγγίζουν έναν από τους πιο ευαίσθητους θαλάσσιους κόμβους του πλανήτη και δοκιμάζουν τις αντιδράσεις μιας περιφερειακής δύναμης που έχει αποδείξει ότι απαντά ασύμμετρα.

Η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ

Η εικόνα στη θάλασσα πριν ακόμη τεθεί σε πλήρη εφαρμογή το αμερικανικό μέτρο αποτυπώνει ήδη αυτό το κλίμα ανησυχίας.

Συνολικά, 14 πλοία πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ το Σάββατο και άλλα 14 χθες, αριθμός που δείχνει ότι η κυκλοφορία συνεχίζεται, αλλά υπό αυξανόμενη επιτήρηση και νευρικότητα. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της νέας αμερικανικής στρατηγικής: η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται απαραίτητα να κλείσει ερμητικά τα Στενά για να παράξει πίεση. Αρκεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο το κόστος, ο χρόνος, το ασφάλιστρο και ο φόβος θα αρχίσουν να επιβαρύνουν το Ιράν, τους εμπορικούς του εταίρους και τελικά ολόκληρη την περιοχή.

Σύμφωνα με δεδομένα θαλάσσιας παρακολούθησης, τουλάχιστον 30 πλοία βρίσκονταν συγκεντρωμένα γύρω από το λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, κοντά στα Στενά του Ορμούζ, και το λιμάνι του Μπουσέρ, βορειότερα στον Κόλπο.

Ο αριθμός αυτός δεν περιλαμβάνει ρυμουλκά, αποβατικά ή σκάφη που είχαν απενεργοποιήσει τα συστήματα εντοπισμού τους. Στην περιοχή καταγράφηκαν bulk carriers, chemical tankers και cargo ships από διαφορετικές σημαίες, μεταξύ αυτών πλοία από το Ιράν, τις Κομόρες, το Ομάν, τη Βολιβία και τη Γουιάνα. Στο Μπαντάρ Αμπάς μόνο υπήρχαν τουλάχιστον δέκα ιρανικά πλοία, ανάμεσά τους το containership Kashan και το δεξαμενόπλοιο Delice, που μπορεί να μεταφέρει 19.000 τόνους χημικών.

Την ίδια στιγμή, οι κινήσεις μέσα στο ίδιο τα Στενά έδειχναν πόσο νευρική έχει γίνει η ναυσιπλοΐα. Το πετρελαιοφόρο Dalia, χωρητικότητας 49 τόνων, κινούνταν γύρω στις 11 το πρωί προς το Μπαντάρ Αμπάς προερχόμενο από το Μπουσέρ. Το δεξαμενόπλοιο Auroura, με σημαία Παναμά και δυνατότητα μεταφοράς 48.000 τόνων, είχε αρχίσει να εξέρχεται από το Στενό από τις 4.08 τα ξημερώματα και βρισκόταν πλέον στον Κόλπο του Ομάν, μόνο μερικώς φορτωμένο. Το επίσης δεξαμενόπλοιο New Future, με σημαία Νήσων Μάρσαλ και χωρητικότητα 50.000 τόνων, είχε καταγραφεί να αποχωρεί από το πέρασμα, ενώ το πλοίο μεταφοράς υγραερίου Trimmu 3, με σημαία Χονγκ Κονγκ, έκανε αναστροφή μέσα στο Στενό και επέστρεφε προς το Σινάς του Ομάν.

Η εικόνα αυτή δεν συνιστά ακόμη παράλυση της ναυσιπλοΐας, δείχνει όμως ότι το Ορμούζ λειτουργεί ήδη υπό σκιά αβεβαιότητας και έντασης.

Τι σημαίνουν οι απειλές του Τραμπ

Όμως το άλλο πρόσωπο αυτής της στρατηγικής είναι ότι ενδέχεται να ανοίγει χώρο και για μια διαφορετική μορφή σύγκρουσης. Ο Τραμπ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι κάθε μικρό ιρανικό «ταχύ σκάφος κρούσης» που θα απειλήσει τον αμερικανικό αποκλεισμό θα δεχθεί ισχυρό πλήγμα. Η απειλή αυτή μόνο τυχαία δεν είναι.

Μέχρι τώρα οι αμερικανικές επιθέσεις στη θάλασσα είχαν εστιάσει κυρίως σε μεγαλύτερους στόχους, σε πλοία και υποβρύχια στρατηγικής σημασίας, με στόχο τη διατήρηση της αμερικανικής υπεροχής στον Κόλπο. Ωστόσο, στρατιωτικοί αναλυτές υπενθυμίζουν εδώ και δεκαετίες ότι η πραγματική πρόκληση από το Ιράν δεν βρίσκεται μόνο στα μεγάλα μέσα, αλλά στα μικρά, ταχέα και δύσκολα ανιχνεύσιμα σκάφη, τα οποία μπορούν να επιχειρούν σαν ασύμμετρο «σμήνος» και να δημιουργούν δυσανάλογη αναστάτωση.

Αυτό το στοιχείο έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί ο Τραμπ φαίνεται να βλέπει ένα πρότυπο διαχείρισης πίεσης που μπορεί να διατηρηθεί για καιρό χωρίς άμεση επιστροφή σε ευρείας κλίμακας πολεμικές επιχειρήσεις. Τους τελευταίους μήνες, οι ΗΠΑ έχουν ήδη εφαρμόσει σε άλλες περιοχές παρόμοια λογική χτυπημάτων κατά μικρών σκαφών, κυρίως στην Καραϊβική και στον ανατολικό Ειρηνικό, στο πλαίσιο επιχειρήσεων κατά της διακίνησης ναρκωτικών.

Εκεί οι επιθέσεις ήταν πολυάριθμες αλλά σταδιακές, μια μορφή αργής και επίμονης φθοράς. Μόλις χθες, για παράδειγμα, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε δύο ξεχωριστά πλήγματα στον Ειρηνικό, στα οποία σκοτώθηκαν πέντε άνθρωποι. Είναι φανερό ότι ο Λευκός Οίκος μπορεί να θεωρεί αυτό το μοντέλο ως κάτι που μπορεί να μεταφερθεί και στο ιρανικό μέτωπο: συνεχής πίεση, στοχευμένες επιθέσεις, φθορά χωρίς άμεση επιστροφή στο προηγούμενο επίπεδο ανοιχτών επιχειρήσεων.

Το ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι το Ορμούζ δεν είναι η Καραϊβική ούτε ένας διάδρομος διακίνησης ναρκωτικών στον Ειρηνικό. Είναι ένα από τα πιο νευραλγικά περάσματα της παγκόσμιας οικονομίας. Και αυτό σημαίνει ότι κάθε παρατεταμένη σύγκρουση εκεί δεν θα μετρηθεί μόνο σε πολεμικούς όρους, αλλά σε τιμές ενέργειας, ναύλους, ασφαλιστικά κόστη, πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και πολιτική φθορά πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.

Ο Τραμπ επιλέγει, λοιπόν, να μεταφέρει τη σύγκρουση σε ένα πεδίο όπου θεωρεί ότι οι ΗΠΑ έχουν στρατιωτική και οικονομική υπεροχή. Το αν αυτή η υπεροχή αρκεί για να κάμψει την Τεχεράνη είναι το μεγάλο ανοιχτό ερώτημα. Διότι όσο περισσότερο ο πόλεμος μετατρέπεται σε δοκιμασία αντοχών, τόσο περισσότερο το κρίσιμο μέτρο δεν θα είναι ποιος χτυπά πιο δυνατά, αλλά ποιος αντέχει περισσότερο.