Το «σύρμα» έχει πέσει. Ελεγκτές πλησιάζουν στο μαγαζί και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα η εικόνα αλλάζει. Ο ένας σερβιτόρος αφήνει τον δίσκο και κάθεται στην ξαπλώστρα. Ο δεύτερος βουτάει στη θάλασσα και γίνεται λουόμενος. Κάποιος άλλος ψάχνει τρόπο να φύγει και χρησιμοποιεί ακόμη και το αυτοκίνητο πελάτη. Λίγο παρακάτω ο «τουρίστας» που πίνει τον καφέ του αποδεικνύεται εφοριακός, ενώ σε ένα λιμάνι κλιμάκιο περιμένει τα καταμαράν να επιστρέψουν από την ημερήσια κρουαζιέρα. Και υπάρχει και ο πιο άτυχος: εκείνος που επιχειρεί να εμφανιστεί ως πελάτης, έχοντας όμως ακόμη το POS του καταστήματος στο χέρι.
Είναι μερικές από τις πιο απρόσμενες και ασυνήθιστες –ενίοτε και ευτράπελες– ιστορίες που έχουν να διηγηθούν άνθρωποι των ελεγκτικών μηχανισμών από τις εξορμήσεις του φετινού καλοκαιριού. Περιστατικά που περιγράφουν επιθεωρητές εργασίας και ελεγκτές της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων, μαζί με πραγματικά ευρήματα από ελέγχους σε νησιά και τουριστικές περιοχές. Ιστορίες που ξεχώρισαν ακριβώς επειδή ένας κατά τα άλλα συνηθισμένος έλεγχος πήρε απρόσμενη τροπή.
Πρόκειται για τις εξαιρέσεις και όχι για τον κανόνα της αγοράς. Στη μεγάλη εικόνα της τουριστικής περιόδου χιλιάδες επιχειρήσεις λειτουργούν κανονικά και εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι τηρούν τα ωράριά τους, χρησιμοποιούν την ψηφιακή κάρτα όπου αυτή εφαρμόζεται και δουλεύουν κάτω από ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες για να βγει η σεζόν. Αντίστοιχα, η συντριπτική πλειονότητα των συναλλαγών πραγματοποιείται κανονικά. Οι ιστορίες που ακολουθούν έχουν ενδιαφέρον ακριβώς επειδή βρίσκονται στην άλλη άκρη: είναι εκείνες που οι ίδιοι οι ελεγκτές θυμούνται και διηγούνται μετά.
Το καλοκαιρινό «ανθολόγιο» έχει απ’ όλα. Σε beach bars επιθεωρητές εργασίας περιγράφουν εργαζομένους που, μόλις αντιλήφθηκαν την παρουσία κλιμακίου, άφησαν τη δουλειά τους και κάθισαν στις ξαπλώστρες, ενώ άλλοι προτίμησαν την πιο δραστική λύση και βούτηξαν στη θάλασσα. Σε μία από τις περιπτώσεις που έχουν περιγραφεί, εργαζόμενος που μέχρι εκείνη τη στιγμή εξυπηρετούσε τραπέζια εμφανίστηκε ξαφνικά ως λουόμενος.
Την ίδια ώρα οι εφοριακοί χρησιμοποιούσαν την ακριβώς αντίστροφη «μεταμφίεση»: αντί να γίνει ο εργαζόμενος πελάτης, γινόταν ο ελεγκτής πελάτης. Οι λεγόμενοι «μυστικοί πελάτες» κάθονται σαν κανονικοί τουρίστες, παραγγέλνουν, πληρώνουν και παρακολουθούν πώς ολοκληρώνεται η συναλλαγή. Η ιδιότητά τους αποκαλύπτεται στη συνέχεια και ο έλεγχος προχωρά στα φορολογικά στοιχεία της επιχείρησης.
Κάπως έτσι, στην ίδια παραλία μπορεί να παιχτεί το απόλυτο καλοκαιρινό κρυφτό: ο εργαζόμενος να επιχειρεί να γίνει πελάτης και ο πελάτης να αποδεικνύεται ελεγκτής.
Το «σύρμα» πάντως δεν λειτουργεί πάντα. Υπάρχουν εργαζόμενοι που δεν προλαβαίνουν να απομακρυνθούν και άλλοι που τους προδίδει η ίδια η δουλειά τους. Δύσκολα μπορεί κάποιος να εμφανιστεί ως λουόμενος όταν εξακολουθεί να κρατά το POS του beach bar. Σε άλλες περιπτώσεις, σύμφωνα με όσα έχουν περιγράψει στελέχη της Επιθεώρησης Εργασίας, εργαζόμενοι χρησιμοποίησαν ακόμη και αυτοκίνητα πελατών για να απομακρυνθούν όταν αντιλήφθηκαν την άφιξη των ελεγκτών.
Στην Πούντα της Πάρου, πάλι, εκείνο που μίλησε ήταν οι αριθμοί. Σε έλεγχο της 21ης Αυγούστου σε γνωστό beach club, οι ελεγκτές της ΑΑΔΕ διαπίστωσαν 174 περιπτώσεις μη έκδοσης αποδείξεων, συνολικής αξίας άνω των 10.000 ευρώ. Ακολούθησαν τα προβλεπόμενα πρόστιμα και 48ωρη αναστολή λειτουργίας. Πρόκειται για ένα από τα πιο πρόσφατα ευρήματα της θερινής εξόρμησης της Αρχής.
Για όσους βρίσκονται απέναντι στους επιθεωρητές εργασίας υπάρχει και η ώρα των εξηγήσεων. «Ηρθα λίγο νωρίτερα για καφέ» είναι μία από εκείνες που έχουν ακούσει τα κλιμάκια. Εργαζόμενοι εντοπίζονται στον χώρο πριν από τη δηλωμένη έναρξη της βάρδιας τους και υποστηρίζουν ότι έφτασαν νωρίτερα περιμένοντας να αρχίσει το ωράριό τους. Η εξήγηση γίνεται δυσκολότερη όταν εκείνος που υποτίθεται ότι περιμένει να πιάσει δουλειά βρίσκεται ήδη να εξυπηρετεί πελάτες.
Στον Πόρο, αντίθετα, το ενδιαφέρον των εφοριακών έφτασε μέχρι τις ξαπλώστρες. Σε υποκατάστημα επιχείρησης με δραστηριότητα στην εστίαση και την ενοικίαση ομπρελοκαθισμάτων διαπιστώθηκαν 16 περιπτώσεις μη έκδοσης αποδείξεων. Επειδή είχε προηγηθεί αναστολή λειτουργίας της ίδιας επιχείρησης, η υποτροπή οδήγησε σε 96ωρη αναστολή.
Σε άλλη ιστορία από το εργασιακό μέτωπο οι ελεγκτές συνάντησαν μια αξιοσημείωτη αφθονία… στελεχών: υπεύθυνος αλλαντικών, υπεύθυνος ταμείων, υπεύθυνος διαδρόμων, μέχρι και υπεύθυνος χαρτικών. Το ενδιαφέρον του ελέγχου στράφηκε στο κατά πόσο οι συγκεκριμένες ιδιότητες ανταποκρίνονταν στην εργασία που πραγματικά παρείχαν οι εργαζόμενοι και στις υποχρεώσεις που συνδέονται με την Ψηφιακή Κάρτα.
Και ενώ οι επιθεωρητές αναζητούσαν «υπευθύνους», οι εφοριακοί αναζητούσαν αποδείξεις. Στη Σαντορίνη κομμωτήριο εντοπίστηκε με 164 μη εκδοθείσες αποδείξεις και, καθώς ήταν υπότροπο, επιβλήθηκε 96ωρη αναστολή λειτουργίας. Στη Μύκονο, σε επιχείρηση μεταφοράς επιβατών με όχημα, διαπιστώθηκαν 25 περιπτώσεις μη έκδοσης αποδείξεων. Πρόκειται επίσης για ευρήματα που ανακοίνωσε η ΑΑΔΕ στις 23 Αυγούστου.
Υπάρχουν βέβαια και ιστορίες από τους ελέγχους της εργασίας που έχουν μείνει στην ελεγκτική «λαογραφία»: εργαζόμενοι σε ψυκτικούς θαλάμους, άλλοι σε δοκιμαστήρια καταστημάτων και ακόμη και η ακραία περίπτωση εργαζομένων που φέρεται να κρύφτηκαν μέσα σε φέρετρα. Εδώ χρειάζεται μια διάκριση: πρόκειται για περιστατικά που έχουν αναφερθεί από στελέχη της Επιθεώρησης ως χαρακτηριστικές μεθοδεύσεις που έχουν συναντήσει οι ελεγκτές και όχι για όλα για περιστατικά που συνέβησαν αυτόν τον Αύγουστο.
Στους φορολογικούς ελέγχους, από την άλλη, μερικές φορές αρκεί ένα και μόνο παραστατικό για να ξεχωρίσει μια υπόθεση. Στη Σαντορίνη εντοπίστηκε σε επιχείρηση εστίασης που δραστηριοποιείται και στη διοργάνωση εκδηλώσεων μη έκδοση τιμολογίου 19.700 ευρώ, ενώ σε mini market του νησιού εντοπίστηκε μη εκδοθέν τιμολόγιο 15.300 ευρώ. Σε άλλο εστιατόριο διαπιστώθηκε μη έκδοση 15 αποδείξεων. Οι τρεις περιπτώσεις περιλαμβάνονται στους ελέγχους που ανακοίνωσε η ΑΑΔΕ στις 14 Αυγούστου.
Στη Νάξο το κυνήγι μεταφέρθηκε από τα τραπέζια στα δωμάτια. Σε τρεις επιχειρήσεις εκμετάλλευσης καταλυμάτων οι ελεγκτές εντόπισαν συνολικά 97 παραβάσεις μη έκδοσης φορολογικών στοιχείων, αξίας 118.795 ευρώ.
Η πιο κινηματογραφική ίσως ιστορία της ΑΑΔΕ χρειάστηκε λιμάνι και είχε μέχρι και κωδική ονομασία: «Κρουαζιέρα θα σε πάω 2026». Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στη Σαντορίνη και είχε προηγηθεί ανάλυση φορολογικών και στατιστικών δεδομένων. Τα κλιμάκια περίμεναν την επιστροφή των τουριστικών σκαφών στα σημεία πρόσδεσης και προχώρησαν σε αιφνιδιαστικούς ελέγχους.
Από τα 26 τουριστικά σκάφη που ελέγχθηκαν, παραβάσεις διαπιστώθηκαν στα 12, δηλαδή περίπου στο 46% του δείγματος. Μεταξύ των ευρημάτων ήταν μη έκδοση ή ανακριβής έκδοση φορολογικών στοιχείων, ζητήματα ΦΠΑ και συναλλαγές άνω των 500 ευρώ που είχαν εξοφληθεί με μετρητά. Οι συναλλαγές που συνδέθηκαν με τις παραβάσεις ανήλθαν περίπου στις 92.000 ευρώ και τα πρόστιμα περίπου στις 43.000 ευρώ.
Και κάπου εδώ οι πατέντες που συνάντησαν οι ελεγκτές συναντούν τις δικές τους «αντιπατέντες». Το παλιό «πέφτει σύρμα, έρχεται η εφορία» επιχειρείται να γίνει δυσκολότερο με ελεγκτικά συνεργεία που μπορούν να κινούνται μακριά από τη βάση τους, ώστε να περιορίζονται οι τοπικές γνωριμίες και οι πιθανότητες έγκαιρης προειδοποίησης.
Στη φαρέτρα υπάρχουν πλέον και τα ψηφιακά εργαλεία. Οι επιτόπιοι έλεγχοι μπορούν να συνδυάζονται με ηλεκτρονικά δεδομένα, στοιχεία συναλλαγών και ανάλυση κινδύνου, ώστε το κλιμάκιο να φτάνει σε μια επιχείρηση έχοντας ήδη εικόνα για το τι ακριβώς αναζητεί. Η επιχείρηση στα τουριστικά σκάφη της Σαντορίνης είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής, καθώς η ίδια η ΑΑΔΕ αναφέρει ότι ο σχεδιασμός της βασίστηκε σε προηγούμενη ανάλυση φορολογικών και στατιστικών δεδομένων.
Το ίδιο καλοκαίρι οι έλεγχοι της Επιθεώρησης Εργασίας έχουν επίσης στραφεί έντονα σε τουρισμό, εστίαση και εποχικές επιχειρήσεις, με αξιοποίηση στοιχείων από το ΕΡΓΑΝΗ, καταγγελιών εργαζομένων και εργαλείων ανάλυσης κινδύνου. Η Ψηφιακή Κάρτα δίνει στους ελεγκτές ένα επιπλέον ηλεκτρονικό ίχνος, καθώς στις επιχειρήσεις που υπάγονται στον μηχανισμό η έναρξη και η λήξη της εργασίας διαβιβάζονται στο ΕΡΓΑΝΗ.
Και οι τελευταίοι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος της κινητοποίησης. Από τον Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 2026 η Επιθεώρηση Εργασίας πραγματοποίησε 41.486 ελέγχους, επέβαλε 8.690 κυρώσεις και πρόστιμα συνολικού ύψους 25,57 εκατ. ευρώ. Από αυτούς, οι 23.636 αφορούσαν εργασιακές σχέσεις, οι 14.434 υγεία και ασφάλεια και οι 3.416 πραγματοποιήθηκαν από ειδικούς επιθεωρητές.
Από την πλευρά της ΑΑΔΕ, το θερινό σαφάρι είχε ήδη δείξει την έντασή του από τα τέλη Ιουλίου. Μόνο την εβδομάδα 20-26 Ιουλίου πραγματοποιήθηκαν 2.252 έλεγχοι και σε 732 εντοπίστηκαν παραβάσεις, με την Αρχή να ανακοινώνει ποσοστό παραβατικότητας 37,42%, πρόστιμα άνω του 1 εκατ. ευρώ και οκτώ 48ωρες αναστολές λειτουργίας.
