Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν που δεν έχει αποφέρει καμία αποφασιστική στρατιωτική ή διπλωματική νίκη, ο Ντόναλντ Τραμπ διατρέχει τον κίνδυνο η αντιπαράθεση με την Τεχεράνη να παραταθεί επ’ αόριστον και να αφήσει ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα για τις ΗΠΑ και τον κόσμο από ό,τι πριν ξεκινήσει τον πόλεμο.
Όπως αναφέρει το πρακτορείο Reuters σε ανάλυσή του, με τις δύο πλευρές να εμφανίζονται σίγουρες ότι έχουν το πάνω χέρι και τις θέσεις τους να απέχουν πολύ μεταξύ τους, δεν διαφαίνεται καμία προφανής διέξοδος, ακόμη και αν το Ιράν υπέβαλε μια νέα πρόταση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Ο Τραμπ την απέρριψε άμεσα.
Για τον πρόεδρο των ΗΠΑ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του, οι συνέπειες μιας συνεχιζόμενης αδιέξοδης κατάστασης είναι ζοφερές.
Μια ανεπίλυτη σύγκρουση θα σήμαινε πιθανώς ότι οι παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των υψηλών τιμών της βενζίνης στις ΗΠΑ, θα συνεχιστούν, ασκώντας περαιτέρω πίεση στον Τραμπ, του οποίου τα ποσοστά στις δημοσκοπήσεις πέφτουν.
Ανεκπλήρωτοι στόχοι
Το πρόβλημα ωστόσο είναι βαθύτερο: Ο πόλεμος δεν κατάφερε να επιτύχει πολλούς από τους δηλωμένους στόχους του Τραμπ.
Ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι αλλεπάλληλες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ αποδυνάμωσαν σημαντικά τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, πολλοί από τους συχνά μεταβαλλόμενους πολεμικούς στόχους του Τραμπ – από την αλλαγή καθεστώτος έως το κλείσιμο της πορείας του Ιράν προς την απόκτηση πυρηνικού όπλου – παραμένουν ανεκπλήρωτοι.
Οι φόβοι για ένα πιο παρατεταμένο αδιέξοδο έχουν ενταθεί από τότε που ο Τραμπ ακύρωσε το ταξίδι των διαπραγματευτών του στο Ισλαμαμπάντ το περασμένο Σαββατοκύριακο και στη συνέχεια απέρριψε μια ιρανική πρόταση για την παύση του πολέμου, ο οποίος έχει ανασταλεί από τις 8 Απριλίου στο πλαίσιο συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Η Τεχεράνη πρότεινε να αναβληθεί η συζήτηση για το πυρηνικό της πρόγραμμα έως ότου ο σύγκρουση τερματιστεί επίσημα και επιτευχθεί συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Αυτό ήταν απαράδεκτο για τον Τραμπ, ο οποίος έχει απαιτήσει να αντιμετωπιστεί το πυρηνικό ζήτημα εξαρχής.
Υπήρξε μια αμυδρή ελπίδα την Παρασκευή, όταν το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων IRNA ανέφερε ότι η Τεχεράνη είχε στείλει μια αναθεωρημένη πρόταση μέσω πακιστανών μεσολαβητών, προκαλώντας πτώση στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου, οι οποίες είχαν αυξηθεί απότομα από τότε που το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά το στενό. Ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «δεν ήταν ικανοποιημένος» με την προσφορά, αν και ανέφερε ότι συνεχίζονταν οι τηλεφωνικές επαφές.
Η αποτυχία να αποσπαστεί ο ζωτικής σημασίας θαλάσσιος δρόμος μεταφοράς πετρελαίου από τον έλεγχο του Ιράν κατά τη λήξη της σύγκρουσης θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα για την κληρονομιά του Τραμπ.
«Θα τον θυμόμαστε ως τον πρόεδρο των ΗΠΑ που έκανε τον κόσμο λιγότερο ασφαλή», δήλωσε η Λόρα Μπλουμενφελντ, εμπειρογνώμονας για τη Μέση Ανατολή στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς της Ουάσιγκτον.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Ουέιλς, δήλωσε ότι η «απελπισία» του Ιράν αυξάνεται λόγω της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης, και ότι ο Τραμπ «κρατά όλα τα χαρτιά και έχει όλο τον χρόνο που χρειάζεται για να κάνει την καλύτερη συμφωνία».
Τα αποθέματα ουρανίου
Ο Τραμπ —ο οποίος ανέλαβε την εξουσία υποσχόμενος να αποφύγει την εμπλοκή σε ξένες παρεμβάσεις— δεν κατάφερε επίσης να επιτύχει τον κύριο στόχο που είχε δηλώσει με την επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου: να αποκλείσει τη δυνατότητα του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Πιστεύεται ότι ένα απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου παραμένει θαμμένο μετά τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο και θα μπορούσε να ανακτηθεί και να υποβληθεί σε περαιτέρω επεξεργασία ώστε να μετατραπεί σε υλικό κατάλληλο για την κατασκευή βομβών.
Το Ιράν δηλώνει ότι θέλει οι ΗΠΑ να αναγνωρίσουν το δικαίωμά του να εμπλουτίζει ουράνιο για σκοπούς που, όπως ισχυρίζεται, είναι ειρηνικοί.
Η Ουέιλς, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, δήλωσε ότι ο Τραμπ «επιπέτυχε ή ξεπέρασε» όλους τους στρατιωτικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένης της δράσης «για να διασφαλιστεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».
Ένας άλλος από τους δηλωμένους πολεμικούς στόχους του Τραμπ –να αναγκάσει το Ιράν να σταματήσει να υποστηρίζει ομάδες όπως η Χεζμπολάχ του Λιβάνου, οι Χούτι της Υεμένης και η Χαμάς της Παλαιστίνης– παραμένει επίσης ανεκπλήρωτος.
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, σε κατάθεσή του στο Κογκρέσο, αρνήθηκε ότι η σύγκρουση είχε μετατραπεί σε «βάλτο», παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ είχε αρχικά προβλέψει ότι θα είχε τελειώσει σε τέσσερις έως έξι εβδομάδες.
Είναι απίθανο οι ανανεωμένες ειρηνευτικές συνομιλίες να οδηγήσουν σε γρήγορη λύση, δεδομένων των μεγάλων διαφορών.
Αν και ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν θα δεχτεί τίποτα λιγότερο από μια μακροπρόθεσμη λύση στην απειλή που αποτελεί το Ιράν, έχει κατά καιρούς δείξει σημάδια ότι αναζητά ένα σχέδιο εξόδου από έναν μη δημοφιλή πόλεμο.
Κατόπιν αιτήματος των συνεργατών του Τραμπ, οι υπηρεσίες πληροφοριών μελετούν πώς θα αντιδρούσε το Ιράν αν ο ίδιος κήρυττε μονομερή νίκη και αποσυρόταν, όπως δήλωσαν αξιωματούχοι των ΗΠΑ στο Reuters.
Ανεξάρτητοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη θα ερμήνευε μια τέτοια κίνηση ως δική της στρατηγική επιτυχία, καθώς θα είχε επιβιώσει από τη στρατιωτική επίθεση.
Παράλληλα, διπλωμάτες από την Ευρώπη και τις αραβικές χώρες του Κόλπου έχουν εκφράσει την ανησυχία τους ότι ο Τραμπ ενδέχεται τελικά να συμφωνήσει σε μια ελλιπή συμφωνία που θα επέτρεπε σε ένα πληγωμένο Ιράν να παραμείνει απειλή.
Κίνδυνος «παγωμένης σύγκρουσης»
Με τις διαπραγματεύσεις να βρίσκονται σε αδιέξοδο, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια «παγωμένη σύγκρουση» που θα καθιστούσε αδύνατη την εξεύρεση μόνιμης λύσης. Αυτό θα μπορούσε να εμποδίσει τον Τραμπ να μειώσει σημαντικά τις δυνάμεις του στη Μέση Ανατολή.
Οι ΗΠΑ ήδη πληρώνουν νέο στρατηγικό κόστος. Αυτό περιλαμβάνει ρήξεις με παραδοσιακούς Ευρωπαίους συμμάχους, οι οποίοι δεν κλήθηκαν σε διαβούλευση πριν ο Τραμπ κηρύξει πόλεμο.
Έχει επικρίνει σκληρά τους εταίρους του ΝΑΤΟ επειδή δεν έστειλαν τα ναυτικά τους για να βοηθήσουν στο άνοιγμα του στενού, και την περασμένη εβδομάδα μίλησε για πιθανή μείωση των στρατευμάτων στη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία.
Ο Τραμπ πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει μια πιο σκληροπυρηνική ιρανική ηγεσία, στην οποία κυριαρχεί το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, η οποία ανέλαβε την εξουσία μετά τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις που σκότωσαν αρκετές προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων και τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Η έκκληση του προέδρου, στην αρχή της σύγκρουσης, προς τον ιρανικό λαό να ανατρέψει τους ηγέτες του, έμεινε χωρίς απήχηση.
Στο εσωτερικό, ο Τραμπ βρίσκεται υπό πίεση να τερματίσει έναν πόλεμο που έχει ρίξει το ποσοστό αποδοχής του στο χαμηλότερο επίπεδο της θητείας του – 34%, σύμφωνα με δημοσκόπηση Reuters/Ipsos – και έχει εκτοξεύσει τις τιμές της βενζίνης πάνω από τα 4 δολάρια το γαλόνι εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών, στις οποίες οι Ρεπουμπλικανοί κινδυνεύουν να χάσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Μια δεύτερη εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, η Τέιλορ Ρότζερς, δήλωσε ότι ο Τραμπ είναι αποφασισμένος να διατηρήσει την πλειοψηφία του κόμματός του στο Κογκρέσο και ότι οι υψηλές τιμές της βενζίνης αποτελούν απλώς «βραχυπρόθεσμες διαταραχές» που θα ξεπεραστούν καθώς η σύγκρουση θα υποχωρεί.
Οι Ιρανοί, ωστόσο, έχουν επίγνωση των εσωτερικών προβλημάτων του Τραμπ και ενδέχεται να είναι διατεθειμένοι να περιμένουν μέχρι να περάσει η θύελλα, αλλά το ερώτημα παραμένει πόσο καιρό μπορούν να αποτρέψουν την οικονομική καταστροφή.
«Το Ιράν δεν είναι διχασμένο ούτε καταρρέει, απλώς κερδίζει χρόνο», έγραψε στο X ο Σίνα Τοούσι, ανώτερος ερευνητής στο think tank Center for International Policy στην Ουάσινγκτον.
