Αύριο ανοίγει τις πύλες της για τους μαθητές και τις μαθήτριες των σχολείων της Αργαλαστής η έκθεση αρχειακού υλικού του Δημοτικού Σχολείου Αργαλαστής, προσφέροντας ένα ξεχωριστό ταξίδι στη μνήμη και την εκπαιδευτική ιστορία του τόπου.To επιβλητικό πέτρινο κτίριο του Δημοτικού σχολείου Αργαλαστής συμπληρώνει φέτος τα εκατό χρόνια ζωής. Ένα κτίριο που συνδέεται με την πιο σημαντική ανθρώπινη εμπειρία, την πρωτοβάθμια εκπαίδευση και αποτελεί μνήμη και ταυτότητα για πολλές γενιές ανθρώπων που πέρασαν απ’ τα θρανία του.
Ήδη από το 1925, η Κοινότητα Αργαλαστής, με Πρόεδρο τον Δημήτριο Παρρησιάδη, ξεκίνησε τις διαδικασίες για την ανέγερση του νέου σύγχρονου διδακτηρίου της εποχής, σε αντικατάσταση του παλιού κτιρίου που στέγαζε το Δημοτικό σχολείο και το τότε Ελληνικό σχολείο. Αξιοποιήθηκε ένα κοινοτικό οικόπεδο και αγοράστηκαν ή και δωρήθηκαν και όμορα από ιδιώτες. Το κτίριο του σχολείου μετά του οικοπέδου είναι εμβαδού 3.000 τ.μ. Για την ανέγερση του κτιρίου, εκτός από την μικρή Κρατική χρηματοδότηση (της τάξεως των 150.000 δρχ.), αξιοποιήθηκαν πόροι του «Ταμείου Εκπαιδευτικής Προνοίας», του Κοινοτικού Ταμείου, εθελοντική εργασία δημοτών, από εκποίηση κοινοτικών αγρών (700.000δρχ), από έρανο μεταναστών (70.000δρχ.), ακόμα και από εκποίηση υλικών κατεδάφισης του παλιού διδακτηρίου.
Αρχιτεκτονικά, ο τύπος του κτιρίου αποτελεί τυπικό δείγμα των πέτρινων σχολικών διδακτηρίων του μεσοπολέμου. Είναι διώροφο, σε σχήμα «Γ», με τρεις μεγάλες αίθουσες και γραφείο δασκάλων ανά όροφο. Τα παράθυρά του είναι διπλά σε ύψος για καλύτερο φωτισμό και αερισμό. Έχει δύο ξεχωριστές εισόδους επειδή αρχικά προορίζονταν να στεγάσει τις τρεις τάξεις του Δημοτικού στο ισόγειο και τις τρείς του Ελληνικού σχολείου (Σχολαρχείο) στον όροφο. Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση όμως του 1928 έκανε μεικτή τη φοίτηση των φύλων και κατήργησε τα Παρθεναγωγεία και τα Ελληνικά σχολεία, οπότε από τη σχολική χρονιά 1929-30 το κτίριο λειτούργησε ως αμιγές μεικτό Δημοτικό σχολείο.
Εκτός του βασικού κτιρίου, είχαν κατασκευαστεί μαζί και οι τουαλέτες στην νοτιοδυτική γωνία και μια μικρή αποθήκη που χρησίμευε και για τόπο παρασκευής του συσσιτίου που χορηγούνταν στους μαθητές. Στα επόμενα χρόνια, σταδιακά, κατασκευάστηκε ο πέτρινος περίβολος και φυτεύτηκαν πεύκα και κυπαρίσσια περιμετρικά. Τη δεκαετία του 1960 προστέθηκε στο οικόπεδο το κτίριο του Νηπιαγωγείου (σημερινό Ολοήμερο) και τη δεκαετία του 1990 το κτίριο του Νηπιαγωγείου. Σ’ αυτόν ακριβώς τον χώρο του σημερινού Νηπιαγωγείου είχε διαμορφωθεί από το 1950 ο σχολικός κήπος, ένας περιφραγμένος χώρος με δεξαμενή νερού όπου οι μαθητές και οι μαθήτριες ασχολούνταν βιωματικά με δραστηριότητες κηπουρικής και γεωργίας.
Τις δεκαετίες του 1950 και 1960, το κτίριο αυτό στέγασε και Νυχτερινό σχολείο, σε μια προσπάθεια του κράτους να καταπολεμήσει τον αναλφαβητισμό. Εκτός από την εκπαιδευτική διαδικασία το κτίριο αποτέλεσε και χώρο επιμορφωτικών και ψυχαγωγικών συναντήσεων που συμμετείχε η κοινότητα. Φιλοξενούσε τις σχολικές γιορτές, τις γυμναστικές επιδείξεις, διαλέξεις επιμορφωτικού χαρακτήρα που διοργάνωνε το σχολείο ή άλλοι φορείς, προβολή ταινιών κ.α., συνδέοντας το σχολείο με την κοινότητα και επιτελώντας και τον κοινωνικό και πολιτιστικό του ρόλο.
Με την ίδρυσή του το σχολείο ήταν 5/θέσιο και από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 έγινε 6/θέσιο. Τη σχολική χρονιά 1930-31 φοιτούσαν 244 μαθητές και μαθήτριες. Στη διάρκεια της λειτουργίας του στο σχολείο αυτό υπηρέτησαν πάρα πολλοί δάσκαλοι και δασκάλες, άλλοι για περισσότερα κι άλλοι για λιγότερα χρόνια. Στις μνήμες των ανθρώπων που φοίτησαν εδώ πιστοποιείται η ανεξίτηλη και σημαντική σχέση που δημιουργείται με τους εκπαιδευτικούς και ανακαλούνται όλες οι ευχάριστες ή και δυσάρεστες κάποιες φορές στιγμές που βίωσαν στη σχέση τους.
Η ζωή του σχολείου είναι συνδεδεμένη και με όλα τα ιστορικά γεγονότα της νεότερης Ελλάδας από το 1930 και μετά. Το 1943 οι Ιταλοί ζήτησαν την επίταξη του κτιρίου για δημιουργία στρατώνα, αλλά η σθεναρή άρνηση όλων των παραγόντων και του λαού το απέτρεψε. Το 1944, όταν οι Γερμανοί πραγματοποίησαν το περίφημο «χτένισμα» για την εκκαθάριση των ανταρτών, «επισκέφτηκαν» και το σχολείο και υφάρπαξαν έγγραφα και άλλα στοιχεία όπως τα Μαθητολόγια, προφανώς για έλεγχο του πληθυσμού. Το γεγονός μνημονεύεται σε σελίδα επόμενου «Μαθητολογίου». Στο σχολείο αυτό υπηρέτησε για λίγο και ο Αργαλαστιώτης δάσκαλος Τάσος Τσαλίκης πριν συλληφθεί αρχές του 1937 ως κομμουνιστής και εκτελεστεί τελικά την 1η Μαΐου του 1944 στην Καισαριανή. Στην περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου το σχολείο φιλοξένησε και παιδιά των γειτονικών χωριών (Μπιρ, Ξινόβρυσης και Συκής) λόγω της έλλειψης δασκάλων και γενικά της ανώμαλης κατάστασης.
Δεν είναι σχήμα λόγου να ειπωθεί ότι όλοι οι κάτοικοι της Αργαλαστής και διπλανών χωριών έχουν περάσει απ’ το σχολείο αυτό, λόγω της υποχρεωτικότητας της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Εδώ βίωσαν την εμπειρία της μάθησης, της γνώσης, της κοινωνικοποίησης, της αλληλεπίδρασης, της δημιουργίας, αλλά και του ελέγχου, της πειθαρχίας, της υπακοής και της ευπείθειας. Στις μνήμες των ανθρώπων ανακαλούνται με ενάργεια οι εμπειρίες τους από την εκπαίδευση, η εκτίμηση στο έργο των δασκάλων, οι εορτές, η καθημερινότητα που συνθέτει τη σχολική ζωή με τις ευχάριστες, αστείες, ακόμα και δυσάρεστες στιγμές.
Τέλος, είναι συγκινητικό πως ανακαλούνται στις μνήμες των ανθρώπων με αγάπη και τρυφερότητα ως «μητρικές μορφές» οι «αφανείς ήρωες» της εκπαιδευτικής διαδικασίας, οι επιστάτριες του σχολείου που υπηρέτησαν εδώ για πολλά χρόνια, όπως η «Ευαγγελούδα» (Ευαγγελία Ντόβα) και η «κυρά Ευγενία» (Ευγενία Μπριάνου), που έδιναν καθημερινά το μόχθο τους για να καθαρίσουν το σχολείο, να ανάψουν τις σόμπες, να μοιράσουν το συσσίτιο, να επιτηρήσουν την αυλή, να είναι μια ακόμα «μάνα» για τα μικρά παιδιά.
Όπως επισημαίνεται μεταξύ άλλων σε ανακοίνωση του σχολείου:
Σήμερα το κτίριο αυτό παρέχει ακόμα τις υπηρεσίες του ως δημοτικό σχολείο για τους 70 μαθητές και μαθήτριες που φοιτούν και παρότι δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός σύγχρονου διδακτηρίου αξίζει τον σεβασμό και την προσοχή όλων μας.
Στην Έκθεση που οργανώνουμε για να τιμήσουμε τα 100 χρόνια ζωής του Δημοτικού Σχολείου, παρουσιάζονται επιλεγμένα τεκμήρια της λειτουργίας και δραστηριότητάς του. Στις προθήκες εκτίθενται υπηρεσιακά βιβλία και έγγραφα που σώζονται στο Αρχείο. Μέσα απ’ αυτά, μπορεί κανείς να δει το σχολείο ως οργανισμό που υλοποιεί τις πολιτικές της εκπαίδευσης , να δει τις μεταβολές του μαθητικού πληθυσμού, τα «ίχνη» δασκάλων και μαθητών στην εκπαιδευτική διαδικασία (Γενικοί έλεγχοι κ.α.), τις σχολικές δραστηριότητες βιωματικής εκπαίδευσης όπως ο Σχολικός κήπος, τα μαθητικά συσσίτια, τις κοινωνικές δραστηριότητες του σχολείου όπως οι έρανοι του Ερυθρού σταυρού και άλλα αποτυπώματα ιστορίας 100 χρόνων. Σε ξεχωριστή προθήκη, τα σχολικά αντικείμενα-ενθύμια που συγκεντρώσαμε δημιουργούν ένα νοσταλγικό αλλά και μορφωτικό για τους νεότερους δείγμα αναμνήσεων της σχολικής ζωής. Στις αναρτημένες φωτογραφίες και στις προβαλλόμενες στην οθόνη μπορεί κανείς να αναζητήσει πρόσωπα προγόνων, συμμαθητών και εκπαιδευτικών. Τέλος, σε ειδικό σημείο, με χρήση ακουστικών είναι διαθέσιμες συνεντεύξεις παλαιών μαθητών, που μοιράζονται τις αναμνήσεις τους από τη σχολική ζωή. Τους ευχαριστούμε!
Πηγές:
- Βιβλία και έγγραφα από το Αρχείο του σχολείου
- Εφημερίδες
- Μακρυγιάννη Πολυξένη, Αρχεία δημοτικού σχολείου Αργαλαστής, Εργασία στο μάθημα της τοπικής Ιστορίας.
- Προφορικές αφηγήσεις παλαιών μαθητών.
Ευχαριστίες
Θέλουμε να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες:
- Στον Δήμο Νοτίου Πηλίου, τόσο για την παραχώρηση της αίθουσας, όσο και για την υλική υποστήριξη της Έκθεσης.
- Στον κ. Γιάννη Κονιόρδο για την επιμέλεια της Έκθεσης και για την προσφορά εκθεμάτων από την προσωπική του συλλογή. Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική για την υλοποίηση της Έκθεσης
- Στην κα Τζένη Μακρυγιάννη για τη σημαντική βοήθειά της, τόσο στην παραχώρηση υλικού, όσο και στη συλλογή συνεντεύξεων, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην πραγματοποίηση της Έκθεσης.
- Στους ανθρώπους που μας παραχώρησαν συνεντεύξεις, κυρίους Γιάννη Ζηργάνο, Γιάννη Λεβέντη, Γιώργο Κακάνη, και κυρίες Μαρία Βαϊτση, Ελένη Βλαχοδήμου Πατρούλα Ψιμοπούλου και μοιράστηκαν πολύτιμες αναμνήσεις και προσωπικές εμπειρίες.
- Σε όλους όσοι πρόσφεραν αρχειακό και φωτογραφικό υλικό, ή συνέβαλαν με οποιοδήποτε τρόπο σε αυτή τη συλλογική προσπάθεια διατήρησης της ιστορίας του σχολείου μας.
Η ανταπόκριση και η συμμετοχή όλων αποδεικνύουν τη σημασία της συνεργασίας και της συλλογικής μνήμης στη διατήρηση της τοπικής και σχολικής ιστορίας.
Το σχολείο μας δεσμεύεται να συνεχίσει δράσεις που προάγουν τον πολιτισμό, την ιστορική γνώση και τη σύνδεση των νεότερων γενεών με το παρελθόν.
Με εκτίμηση,
Ο Διευθυντής και ο σύλλογος διδασκόντων του σχολείου
